عوامل خطر مرتبط با عفونت HPV و ضایعات پیش سرطانی دهانه رحم: تحلیل اپیدمیولوژیک و راهکارهای پیشگیری
بار جهانی سرطان دهانه رحم و نقش HPV
عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی HPV مهم ترین عامل خطر برای ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان دهانه رحم است. مقاله پژوهشی Risk Factors Associated With Human Papillomavirus Infection, Cervical Cancer, and Precancerous Lesions in Large-Scale Population Screening منتشرشده در Frontiers in Microbiology۲۰۲۲ با بررسی بیش از ۱۰ هزار زن، عوامل خطر را به طور دقیق تحلیل کرده است.سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در زنان جهان است و سالانه صدها هزار مورد جدید و مرگ گزارش می شود. در کشورهای در حال توسعه، بار بیماری بیشتر است. HPV به ویژه انواع high-risk علت اصلی بیش از ۹۰٪ موارد است. بیشتر عفونت‌ها خود به خود Clearance می شوند، اما عفونت پایدار منجر به CIN (cervical intraepithelial neoplasia) و سرطان می گردد. غربالگری زودهنگام و شناسایی عوامل خطر، مرگ ومیر را به طور چشمگیری کاهش می دهد.
روش شناسی مطالعه:
این مطالعه از آوریل ۲۰۱۸ تا دسامبر ۲۰۲۱ بر روی ۱۰٬۶۲۸ زن در مراکز مختلف چین انجام شد. معیارهای ورود شامل زندگی طولانی مدت در منطقه، سابقه فعالیت جنسی و رضایت آگاهانه بود. تست‌های HPV با تمرکز بر E6/E7 mRNA انواع high- risk وTCT (ThinPrep Cytology Test) انجام شد. موارد مشکوک به colposcopy و بیوپسی ارجاع گردیدند. در نهایت ۹٬۹۹۱ مورد برای تحلیل آماری وارد شدند.
شیوع عفونت HPV و ضایعات پیش سرطانی
– نرخ عفونت HPV+: ۱۲٫۴۵٪
– نرخ CINII+ (high-grade lesions): ۱٫۰۹٪
– تشخیص زودهنگام سرطان: ۹۵٫۴۱٪
این ارقام نشان دهنده اهمیت غربالگری در تشخیص زود هنگام است.
عوامل خطر عفونت HPV
تحلیل رگرسیون لجستیک عوامل زیر را به عنوان ریسک فاکتورهای معنادار شناسایی کرد:
– تحصیلات ≤ دبیرستان: OR = ۱٫۲۷۹ (افزایش خطر)
– سن اولین رابطه جنسی ≤ ۱۹ سال: OR = ۱٫۵۱۷
– تعداد شرکای جنسی > ۱: OR = ۱٫۳۱۰
– نتایج TCT ASCUS و بالاتر: OR = ۱۱٫۸۹۱ (ارتباط بسیار قوی)
– عدم استفاده از کاندوم: OR = ۱٫۲۵۵
– HSIL و بالاتر: OR = ۱٫۵۴۱
سن ۳۵-۵۵ سال (نسبت به ۵۶-۶۵ سال) با خطر کمتر همراه بود (OR حدود ۰٫۸).
عوامل خطر ضایعات پیش سرطانی و سرطان دهانه رحم
- – تحصیلات پایین
- – عدم شیردهی
- – نتایج TCT ASCUS و بالاتر (OR بسیار بالا: ۴۲٫۳۹۶)
این عوامل با CIN و سرطان invasive مرتبط بودند.
عوامل خطر مرتبط با عفونت HPV و ضایعات پیش سرطانی را می توان در سه دسته اصلی رفتاری، اجتماعی- اقتصادی و بیولوژیک بررسی کرد. در بعد رفتاری و جنسی، شروع زودهنگام فعالیت جنسی، تعدد شرکای جنسی و عدم استفاده از روش‌های محافظتی مانند کاندوم، با افزایش خطر مواجهه و انتقال HPV همراه هستند. این عوامل عمدتاً از طریق افزایش احتمال تماس با ویروس، نقش مستقیمی در گسترش عفونت دارند.
در سطح اجتماعی- اقتصادی، سطح پایین تحصیلات اغلب با کاهش آگاهی نسبت به راه‌های انتقال و پیشگیری، دسترسی محدود به خدمات بهداشتی و همچنین شیوع بیشتر رفتارهای پرخطر همراه است. این مجموعه عوامل می تواند به طور غیرمستقیم خطر ابتلا و پیشرفت بیماری را افزایش دهد و نابرابری‌های سلامت را تشدید کند.
از منظر بیولوژیک نیز عواملی مانند سن، وضعیت هورمونی و وجود هم‌عفونت‌ها (co-infections)، به ویژه عفونت HIV، در افزایش حساسیت به HPV و احتمال پیشرفت ضایعات نقش دارند. مطالعات انجام شده در کشورهایی مانند چین نشان داده‌اند که شیوع HPV دارای تفاوت‌های منطقه ای قابل توجهی است؛ به‌گونه ای که مناطق کمتر توسعه یافته معمولاً بار بیماری بالاتری را تجربه می کنند، الگویی که با روندهای جهانی نیز هم خوانی دارد.
مقایسه این یافته‌ها با مطالعات بین‌المللی، از جمله پژوهش‌های انجام شده در کشورهایی مانند کره جنوبی و برخی کشورهای آفریقایی، نشان می دهد که اگرچه عوامل خطر در سطح جهانی مشابه هستند، اما شدت اثر و میزان شیوع به طور قابل توجهی تحت تأثیر پوشش واکسیناسیون، دسترسی به غربالگری و سطح توسعه یافتگی سیستم‌های بهداشتی قرار دارد.
پیشگیری و توصیه‌های بالینی:
۱. واکسیناسیون HPV: واکسیناسیون در دختران ۹ تا ۱۴ ساله، پیش از شروع فعالیت جنسی، به‌عنوان مؤثرترین راهکار پیشگیری اولیه توصیه می شود و نقش کلیدی در کاهش بروز عفونت پایدار HPV دارد.
۲. غربالگری منظم: استفاده ترکیبی از تست سیتولوژی دهانه رحم (TCT) و آزمایش HPV، به ویژه بررسی بیان ژن‌های E6/E7 mRNA، از سنین حدود ۳۰ تا ۳۵ سال به بعد می تواند در تشخیص زودهنگام ضایعات پیش سرطانی مؤثر باشد.
۳. آموزش و اصلاح رفتارهای پرخطر: افزایش آگاهی عمومی درباره عوامل خطر، ترویج استفاده از کاندوم و کاهش رفتارهای پرخطر جنسی از جمله راهبردهای مهم در کاهش انتقال HPV محسوب می شوند.
۴. برنامه‌های سلامت عمومی هدفمند: طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی و غربالگری با تمرکز بر گروه‌های آسیب پذیر، به ویژه زنان با سطح تحصیلات پایین تر و دسترسی محدود به خدمات سلامت، نقش مهمی در کاهش نابرابری‌های سلامت دارد.
در کشورهایی مانند ایران و سایر جوامع با شرایط مشابه، ادغام این راهبردها در نظام مراقبت‌های اولیه سلامت می تواند به طور قابل توجهی بار بیماری‌های مرتبط با HPV را کاهش داده و اثربخشی برنامه‌های پیشگیری را افزایش دهد.
نتیجه‌گیری: اهمیت غربالگری و مداخلات هدفمند
این مطالعه بزرگ مقیاس، نقش مهم عوامل خطر قابل اصلاح در عفونت HPV و شکل گیری ضایعات پیش سرطانی را برجسته می کند. یافته‌ها نشان می دهد که شناسایی به موقع زنان در معرض خطر و اجرای برنامه‌های منظم غربالگری در کنار واکسیناسیون HPV می تواند به‌طور مؤثری از پیشرفت ضایعات پیش سرطانی به سرطان جلوگیری کند.
در این چارچوب، ترکیب راهبردهای پیشگیرانه با مداخلات هدفمند، امکان کاهش چشمگیر بار بیماری را فراهم می سازد. با این حال، موفقیت این رویکردها به عوامل کلیدی مانند افزایش آگاهی عمومی، سیاست گذاری مؤثر سلامت و دسترسی عادلانه به خدمات پیشگیری و درمان وابسته است. این عناصر در کنار یکدیگر می توانند پایه‌ای برای کنترل پایدار و بلندمدت سرطان‌های مرتبط با HPV ایجاد کنند.
رفرنس‌ها:
– Yang D, Zhang J, Cui X, et al. Risk Factors Associated With Human Papillomavirus Infection, Cervical Cancer, and Precancerous Lesions in Large-Scale Population Screening. Front Microbiol. 2022;13:914516. doi: 10.3389/fmicb.2022.914516.
– منابع مرتبط از WHO، IARC و مطالعات اپیدمیولوژیک.