چرا ماماها گاهی شواهد علمی را در عمل به کار نمی‌برند؟
مقدمه:
مامایی حرفه ای است که بر پایه شواهد علمی بنا شده، اما ترجمه شواهد به عمل بالینی همیشه آسان نیست. De Leo و همکاران (۲۰۱۹) در مقدمه مقاله خود تأکید می کنند که شکاف شواهد-عملevidence-to-practice gap می تواند مراقبت طلایی از مادر و نوزاد را به خطر بیندازد و ترجمه دانش جدید را به تأخیر بیندازد.
هدف این مرور یکپارچه، синтез تحقیقات بین‌المللی در مورد استفاده ماماها از بهترین شواهد موجود در محیط های بالینی و شناسایی مسائل کلیدی مرتبط با ترجمه شواهد به مراقبت روزمره زایمان بود. نویسندگان با استفاده از رویکرد پنج مرحله‌ای Joanna Briggs Institute (JBI)، جستجو، غربالگری، ارزیابی کیفیت و синтез داده‌ها را انجام دادند.
چرا ماماها گاهی شواهد علمی را در عمل به کار نمی‌برند؟
مامایی یکی از حرفه های مبتنی بر پژوهش است، اما شکاف بین شواهد علمی و عمل بالینی همچنان وجود دارد. مقاله مروری یکپارچه Midwives’ use of best available evidence in practice: An integrative review نوشته Annemarie De Leo و همکاران منتشرشده در Journal of Clinical Nursing، ۲۰۱۹ به بررسی این موضوع پرداخته است. این مطالعه با синтез شش مقاله از استرالیا، بریتانیا و آسیا، موانع و تسهیل کننده‌های استفاده ماماها از شواهد را شناسایی کرده است.
روش شناسی مقاله:
– جستجو: پایگاه‌های CINAHL، MEDLINE، Web of Science، Implementation Science Journal و Scopus.
– معیارها: مقالات مرتبط با استفاده ماماها از شواهد در عمل.
– ارزیابی کیفیت: مطابق با PRISMA ۲۰۰۹.
– تحلیل: تحلیل narrative برای ایجاد زیرمجموعه‌ها و ابعاد، سپس синтز به دو دسته اصلی.
در نهایت، شش مقاله از استرالیا، بریتانیا و آسیا انتخاب شد. هیچ مطالعه ای صرفاً بر ماماها تمرکز نداشت، اما داده‌ها غنی بودند.
یافته‌های اصلی: مقاله دو دسته عمده را شناسایی کرد:
۱. هرچند مامایی ارزش EBP را می‌داند، اما شواهد همیشه در عمل استفاده نمی‌شود
ماماها فلسفه evidence-based practice را ارزشمند می دانند و نقش کلیدی در اجرای آن دارند. با این حال، مراقبت مبتنی بر شواهد همیشه در تنظیمات بالینی اجرا نمی شود. عدم استفاده از شواهد می‌تواند costly باشد از نظر عوارض، هزینه‌ها و کیفیت مراقبت. مثلاً در یکی از مطالعات، ماماها موانع سازمانی متعددی را گزارش کردند که مانع تغییر عمل بر اساس شواهد جدید می شد.
۲. عوامل جلوگیری از EBP متنوع هستند و بستن شکاف نیاز به رویکرد چند بعدی دارد
موانع شامل فرهنگ سازمانی، مقاومت همکاران، کمبود زمان، محدودیت بودجه، عدم حمایت مدیریتی و موانع اداری است. ماماها اغلب دانش و مهارت کافی دارند، اما زمان کم، حمایت ناکافی همکاران و فرآیندهای اداری مانع اجرای شواهد می شود. در مطالعات استرالیایی، ماماهای change-leader با موانع چند سطحی روبرو بودند. عوامل فردی مانند اعتماد به نفس و سازمانی مانند فرهنگ مقاومت به تغییر هر دو نقش دارند.
تحلیل عمیق موانع و پیشنهادها
De Leo و همکاران تأکید می کنند که ماماها آگاه از تعهد حرفه‌ای، اخلاقی و قانونی به EBP هستند، اما اجرای آن چالش برانگیز است. عوامل جلوگیری کننده متنوع‌اند:
– زمان: بار کاری سنگین مانع مطالعه و اعمال شواهد جدید است.
– دسترسی: کمبود منابع یا دسترسی به مقالات علمی.
– فرهنگ سازمانی: مقاومت پزشکان یا مدیران، عدم حمایت تیمی.
– مهارت‌ها: برخی ماماها در ارزیابی کیفیت شواهد یا رهبری تغییر اطمینان ندارند.
نتیجه گیری مقاله:
شراکت collaborative بین ماماها و پژوهشگران ضروری است تا استراتژی‌هایی برای حرکت سریع تر شواهد به عمل توسعه یابد. درک استفاده ماماها از شواهد، جهت گیری آینده برای مکانیسم‌های حمایت‌کننده ایجاد می کند.
Relevance to clinical practice این یافته‌ها به توسعه مکانیسم‌هایی کمک می کند که همه ارائه دهندگان مراقبت زایمان را در استفاده به موقع از شواهد یاری رساند.
کاربردها در ایران: چالش‌ها و فرصت‌ها
در نظام سلامت ایران، ماماها نقش محوری در ارائه مراقبت های دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان بر عهده دارند. اگرچه دستورالعمل‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر ترویج زایمان طبیعی و ارائه مراقبت مبتنی بر شواهد Evidence Based Practice; EBP تأکید دارند، شواهد موجود نشان می دهد که همچنان شکافی میان شواهد علمی و عملکرد بالینی وجود دارد؛ شکافی که با یافته‌های مطالعات بین المللی همسو است.
عواملی نظیر حجم بالای کار ماماها، کمبود فرصت ها و منابع آموزشی، محدودیت دسترسی به شواهد به روز، فرهنگ غالب پزشکی و ساختار سلسله مراتبی تصمیم گیری در برخی مراکز درمانی، از جمله موانع مهم اجرای کامل EBP محسوب می شوند. ازاین رو، ارتقای به کارگیری مراقبت مبتنی بر شواهد در ایران مستلزم برنامه ریزی جامع در زمینه توانمند سازی ماماها، تقویت آموزش‌های مبتنی بر شواهد، حمایت سازمانی و فراهم سازی بستر مناسب برای مشارکت فعال ماماها در تصمیم گیری‌های بالینی است.
با توجه به یافته‌های این مرور و شرایط نظام سلامت ایران، اجرای راهکارهای زیر می تواند به ارتقای به‌کارگیری مراقبت مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Practice; EBP) در مامایی کمک کند:
- توانمند سازی ماماها از طریق آموزش مستمر: برگزاری دوره‌های آموزش مداوم در زمینه EBP، ارزیابی انتقادی شواهد، جستجوی منابع علمی و مهارت‌های رهبری تغییر، به منظور افزایش توانمندی ماماها در به کارگیری شواهد در تصمیم گیری‌های بالینی.
- بهبود دسترسی به شواهد علمی: توسعه و به‌روزرسانی راهنماهای بالینی مبتنی بر شواهد به زبان فارسی، ایجاد سامانه‌های الکترونیکی و پلتفرم‌های دسترسی آسان به منابع علمی معتبر و ادغام آن‌ها در محیط‌های بالینی.
- تقویت حمایت سازمانی و همکاری بین‌رشته ای: ایجاد فرهنگ سازمانی حمایت کننده از EBP از طریق تقویت همکاری میان ماماها، متخصصان زنان، پزشکان، مدیران و سیاست‌گذاران نظام سلامت و مشارکت دادن ماماها در تصمیم گیری‌های بالینی و مدیریتی.
- توسعه پژوهش‌های بومی: انجام مطالعات کیفی و کمی در محیط های مختلف ارائه خدمات مامایی کشور به منظور شناسایی موانع و تسهیل کننده‌های اختصاصی اجرای EBP و طراحی مداخلات متناسب با زمینه فرهنگی، سازمانی و ساختاری نظام سلامت ایران.
نتیجه گیری:
مطالعه De Leo و همکاران (2019) نشان می دهد که اگرچه ماماها نگرش مثبتی نسبت به عملکرد مبتنی بر شواهد Evidence-Based Practice; EBP دارند و خود را متعهد به بکارگیری آن می دانند، اما موانع فردی، سازمانی و سیستمی مانع از اجرای کامل این رویکرد در عمل می شود. ازاین رو، کاهش شکاف میان شواهد و عملکرد بالینی مستلزم اتخاذ رویکردی چند بعدی است که آموزش مستمر، حمایت سازمانی، فراهم سازی منابع و تقویت همکاری میان پژوهشگران و ماماهای بالینی را در بر گیرد. سرمایه گذاری در این حوزه‌ها می تواند به ارتقای کیفیت مراقبت‌های مادر و نوزاد و بهبود پیامدهای سلامت منجر شود. افزون بر این، این مرور یکپارچه مبنایی ارزشمند برای پژوهش‌های آینده فراهم می کند و بر این نکته تأکید دارد که ماماها نه تنها مصرف کنندگان شواهد، بلکه تسهیل کنندگان کلیدی در اجرای شواهد و انتقال دانش به عمل بالینی هستند.
لینک مقاله اصلی PubMed
منبع – منبع
DOI: 10.1111/jocn.15027
رفرنس کامل:
De Leo, A., Bayes, S., Geraghty, S., & Butt, J. ۲۰۱۹. Midwives’ use of best available evidence in practice: An integrative review. *Journal of Clinical Nursing*, 28(23-24), 4225-4235.